Dit artikel verscheen eerder in het zomernummer van Terra Westerwolda,  in juni 2020, het tijdschrift voor de geschiedenis van Westerwolde. 'De Terra' is een uitgave van de Historische Vereniging Westerwolde, met het MOW als sponsor. 

Hoe geniet je van geschiedenis in een anderhalve meter samenleving?

Dat COVID-19, ook bekend als het corona-virus, zo’n ongelofelijke impact zou hebben op ons dagelijks leven, had niemand aan het begin van dit jaar voorspeld. Hier in het oosten van Groningen lijken we, vooralsnog, redelijk gespaard te blijven. Op andere plekken in het land werd de sfeer grimmiger. Iedereen kende wel iemand, of iemand die iemand kende, die met het virus te maken kreeg. Bovendien hebben wij hier alle ruimte. Dat geeft wel een andere beleving van thuisblijven dan vastzitten in een klein stadsflatje, drie hoog zonder balkon.

[Beeld: Historische inspiratie, illustratie: Sytske Veenstra]

Los van de ernst en alle effecten waarover we dagelijks in de krant kunnen lezen, bepaalt het virus voorlopig hoe we met elkaar omgaan. Hierbij hoort ook hoe we ons vermaken en daarmee hoe we van cultuur genieten. Dit klinkt in vergelijking tot een wereldwijde gezondheidscrisis als een kleinigheid, franje, maar is dat niet. Cultuur is nu juist wat ons het meeste tot mens maakt. Het maakt daarbij niet uit of het om een prachtig gezongen liedje, een virtuoos geschilderd portret of een magistraal verteld verhaal gaat. Of, laten we wel zijn, een vals couplet, een kneuterig schilderij of een langdradige vertelling. Of, trouwens, een met zorg gedekte tafel, een voetballeus of de manier waarop we ons kleden.

Het zijn allemaal pogingen van mensen om de wereld en hun eigen leven te begrijpen, zin te geven én om een eigen blik te ontwikkelen, de wereld vorm te geven op eigen kracht. Binnen gemeenschappen delen we zo betekenis en waarden. Dit zoeken naar duiding hebben mensen bijna net zo hard nodig als water en brood. Niet voor niets maakten grotbewoners al muurschilderingen, lang voordat mensen huizen leerden bouwen. Zelfs in de meest door oorlog geteisterde gebieden, zie je sporen van creativiteit, al was het maar in een stuk graffiti op een kapot geschoten muur.

Bovendien maakt cultuur mensen gezonder. Uit Brits onderzoek blijkt dat van het kijken naar kunst je bloed sneller gaat stromen, ongeveer evenveel als wanneer je naar een geliefde kijkt. Andere onderzoeken wijzen op het positieve effect van cultuur op onze veerkracht, levensduur en op het tegengaan van gevoelens van eenzaamheid (zie noot onderaan).

[Beeld: internet en social media is niet enkel voor de jongeren onder ons. Het CBS toont aan dat ouderen de snelst groeiende groep gebruikers vormen. Foto: Andrea Pacquadio]

Cultuur op afstand

Maar wat is cultuur, wat is vermaak in een samenleving waarin je afstand moet houden? Hoe gaan we nu nog naar historische lezingen, naar een tentoonstelling, naar een concert? Het mooie van een ledenbijeenkomst van de historische vereniging is bijvoorbeeld dat je met gelijkgestemden kunt praten over onderwerpen die je allen interesseren. Is het element van samenzijn, van ontmoeting niet net zo belangrijk als de culturele ervaring zelf? Hoe doe je dit als je niet meer met grotere groepen bijeen kunt komen?

Inmiddels, we schrijven einde mei 2020, zie je overal plannen ontstaan voor cultuur op afstand, al dan niet aangejaagd door noordelijke pitchwedstrijden. Net zoals handige ondernemers de meest uiteenlopende schermen, mondkapjes en ontsmettingszuilen ontwikkelen, staat ook de creatieve industrie niet stil. Van alle zaken die men nu bedenkt én test, kunnen we straks allemaal de vruchten plukken. Opvallend hierbij is de grote aandacht voor digitale middelen én het belang van bijeenkomsten in de buitenlucht. Krijgen we straks ‘hagehistorie’, zoals vroeger hagepreken? En, hoe doe je dat, genieten van geschiedenis op afstand?

Ga digitaal!

Een gemakkelijk antwoord hierop is om je zoektocht te verleggen naar het internet. Als geschiedliefhebber kun je terecht op een duizelingwekkende hoeveelheid websites, een virtuele schatkamer.

Alleen al op een site als groningerarchieven.nl kun je uren dwalen. Of check je familie op allegroningers.nl. Historische verhalen vind je te kust en te keur op deverhalenvangroningen.nl of ontdek de rijkdom van Groninger musea op collectiegroningen.nl. Zelfs je oude auto vind je terug op een eigen site, groningerkentekens.nl. Dichter bij huis vind je het MOW, met veel objecten uit de collectie online. De website van de Historische Vereniging Westerwolde functioneert als een echte wegwijzer in de eigen streekgeschiedenis.

Het online geschiedenismagazine historiek.net is al jaren populair. Landelijk zijn sites als het rijksmuseum.nl, hetgeheugenvannederland.nl en entoen.nu over de canon van Nederland te noemen.

[Beeld: oude foto's en ansichtkaarten vind je in de Beeldbank Groningen, beeld: Groninger Archieven.]

Het nieuws van toen

Wist je dat je oude regionale krantenartikelen gemakkelijk terug kunt vinden via dekrantvantoen.nl. Leuk om eens te kijken naar het nieuws uit je geboortejaar. Of ga naar delpher.nl waar je niet alleen landelijke kranten maar ook een heel arsenaal boeken vindt. Zo zijn er 659 boeken waar het woord Westerwolde in voor komt, waaronder Woningtoestanden in Westerwolde van Harm Evert Rookmaker uit 1924 en bijvoorbeeld de Gids voor Ter Apel en omstreken uit 1926. Helemaal digitaal door te bladeren!

Organiseer je eigen filmavond met oude beelden

Geen zin om te lezen? Op filmbankgroningen.nl vind je allerhande oud filmmateriaal, ook over onze regio. Toets als zoekwoord bijvoorbeeld ‘dorpsfilm’ in en je treft onder meer de Handelsfilm van Bellingwolde (1954) en de dorpsfilms Blijham (1953), Vlagtwedde (1963) en Ter Apel (1964). Dorpsfilms van de buren, Finsterwolde, Scheemda en Stadskanaal kun je eveneens bekijken alsook minder bekende films, bijvoorbeeld oude familieopnamen. Met één druk op de knop meer dan vijftig jaar terug in de tijd. Helaas vaak zonder geluid, maar je kunt altijd zelf je favoriete muziek opzetten of erbij vertellen.

Spreek met familie of vrienden af om tegelijkertijd te kijken en je hebt zowaar een historische filmmiddag of -avond op afstand. Reageren doe je via je telefoon of een groepsapp. Zitten er nog mensen bij die je herkent? Of is het inmiddels te lang geleden? Overigens werkt dit ook prima met een diashow van eigen beelden, die je van te voren rondstuurt per e-mail. Met de hele familie kan je zo op een trip down memorylane. Of maak hiervoor een (private) Facebook-groep.

Wil je wat verder kijken dan Groningen dan kun je terecht bij het nationale televisiearchief op beeldengeluid.nl, met onder meer oude Polygoonjournaals. Anderetijden.nl biedt eveneens vele uren historisch televisieplezier.

Historisch toeren

Geen zin om lang naar je scherm te turen? Een van de meest gezonde manieren om van geschiedenis te genieten, is erop uit te trekken en historisch relevante plekken te bezoeken. Wat zie je allemaal nog terug van het verleden. Inspiratie nodig? Blader een Terra Westerwolda door. Of download de app van de Verhalen van Groningen. Deze app verandert onze provincie naar eigen zeggen in een ‘virtueel openluchtmuseum’. Per plek vind je foto’s van het straatbeeld van vroeger, die je over het uitzicht van nu heen kunt zetten. Westerwolde is één van de drie gebieden in deze app. Fietsroutes met een historisch tintje zijn er in Groningen volop. Je vindt ze eenvoudig online.

Podcasts, moderne hoorspelen

Voor wie graag naar bijzondere historische verhalen luistert, is de wereld van de podcasts interessant. Dit relatief nieuwe fenomeen wint snel aan populariteit. Een podcast is een audio-uitzending die je luistert via het internet, bijvoorbeeld via je smartphone, op een moment dat je zelf uitkiest. Je zou het een moderne variant van het ouderwetse hoorspel kunnen noemen. De term is een samentrekking van iPod (de bekende mp3-speler) en broadcast (Engels voor 'uitzenden').

Nederlandstalige podcasts vind je eenvoudig via google. Met slechts twee zoektermen ‘podcast’ en ‘geschiedenis’ kom je een heel eind. Zo volg je in het wekelijkse Het spoor terug van de VPRO historische gebeurtenissen aan de hand van getuigen. In de reeks luister je bijvoorbeeld naar Selma van de Perre, schrijfster van Mijn naam is Selma. Zij overleefde de holocaust. Andere afleveringen gaan over Domela Nieuwenhuis of Dolle Mina’s. Gratis en voor niks te beluisteren, op elk moment van de dag of nacht. Onlangs verscheen overigens een podcast over Ede Staal, van RTV Noord.

[Beeld: Historische Avonden in het MOW (2018)]

Echt ontmoeten

Al deze veilige, veelal digitale manieren om geschiedenis te beleven op afstand zijn natuurlijk mooi maar halen het niet bij echte ontmoetingen. Met name voor de Historische Avonden broedt het MOW samen met de Historische Vereniging Westerwolde op alternatieve lezingen, waarschijnlijk voor een deel met een klein publiek en voor een deel digitaal. Houd hiervoor het nieuws in de gaten.

________

Noot

Wetenschappelijk onderzoek naar de positieve effecten van kunst en cultuur op onze gezondheid zijn al meer dan tien jaar gaande. Zie bijvoorbeeld het vaak aangehaalde onderzoek van de Britse neurobioloog Semir Zeki, onder andere in trouw.nl/nieuws/hersenen-reageren-op-kunst-net-zoals-op-liefde~b4ae51bd (10 mei 2011). Alsook: onderzoeken van Movisie en de WHO, waaronder: www.movisie.nl/artikel/kunst-kan-eenzaamheid-doorbreken (3 april 2018) of www.lkca.nl/artikel/who-bevestigt-kunst-en-cultuur-bevorderen-de-gezondheid (12-11-2019).