Erfgoededucatieproject voor basisscholen

Wat? Leerkrachten en leerlingen bouwen op hun eigen locatie een tentoonstelling over de geschiedenis van de school en wekken zo gebeurtenissen, voorwerpen en tradities uit hun leefomgeving tot leven.

Voor wie? Voor iedere basisschool (groep 1-8) met een warm hart voor erfgoedonderwijs die de eigen geschiedenis in wil duiken en aan anderen wil laten zien. Een schooljubileum kan bijvoorbeeld een goede aanleiding zijn.

Kerndoelen basisonderwijs: Algemeen leerdoel: leerlingen verdiepen zich in tijdvakken en thema’s, gerelateerd aan de directe omgeving waarin ze opgroeien en beschouwen die bovendien vanuit een breder perspectief van historische en maatschappelijke ontwikkelingen (canons van Nederland en Groningen).Ze gaan zelf op zoek naar informatie, waarbij ze diverse bronnen raadplegen. Die gevonden verhalen en feiten verwerken ze zowel talig als kunstzinnig. Ze ontdekken hoe je een informatief verhaal het best overbrengt en presenteert. In dit hele proces werken ze samen en stemmen ze hun input en taken af, met respect voor elkaars kennis, vaardigheden en inzet. Het project is vakoverstijgend, gaat uit van een onderzoekend leren en sluit logisch aan bij diverse kerndoelen, waaronder:
Nederlands: 1-2-4-5-5-7-8-9
Oriëntatie op jezelf en de wereld: 36-47-51-52-53
Kunstzinnige oriëntatie: 54-55-56

Samenwerking met het MOW I Museum Westerwolde
Voor het bouwen en ontwerpen van de tentoonstelling worden de erfgoeddocent en overige expertise van het MOW ingeschakeld. Het museum stelt bovendien een aantal vitrines en objecten uit haar depot beschikbaar om te gebruiken bij de tentoonstelling.

Opzet:
De erfgoeddocent bezoekt het team van de school om de inhoud van de tentoonstelling globaal te bepalen. De schoolgeschiedenis kan opgedeeld worden in tijdvakken maar er kan ook gekozen worden voor specifieke thema’s, waarin de leerlingen zich per groep verdiepen. Denk aan: ‘leesonderwijs’, ‘spelen en knutselen’, ‘de christelijke identiteit’, ‘lief en leed’, ‘bekende juffen/meesters’ of: ‘het schoolgebouw door de jaren heen.’ De erfgoeddocent helpt de leerkrachten hierin een keuze te maken die past bij het specifieke niveau van hun eigen groepen en wijst ze de weg op het gebied van te raadplegen informatiebronnen.

De leerkracht vertelt zijn/haar groep over de tentoonstelling die ze gaan maken. Hij/zij leidt het tijdvak/thema in en begeleidt ze bij het brononderzoek (foto’s, filmpjes, brieven, krantenartikelen, website Groninger Archieven, beeldbank, de canon van het onderwijs, etc.) Bij elk tijdvak/thema wordt een oud-leerling gezocht die “het gezicht” van het betreffende tijdvak/thema wordt. Deze mhr./mw. bezoekt de groep, vertelt over zijn/haar ervaringen en beantwoordt vragen van leerlingen (‘oral history’.) Vaders en moeders, opa’s en oma’s; meestal werken ze graag mee!

In een van de eerste weken van het project bezoeken de leerlingen het museum. Ze krijgen er een kijkje achter de schermen en leren hoe je een informatief verhaal kunt vertellen en vormgeven (zowel inhoudelijk als technisch.) In het museumdepot zien ze hoe oude voorwerpen bewaard worden en maken ze een keuze voor objecten die passen bij hun eigen tijdvak/thema. Dit bezoek inspireert de leerlingen en met een handleiding en gouden tips kunnen ze zelf aan de slag.

De erfgoeddocent houdt vinger aan de pols en ondersteunt, tijdens enkele schoolbezoeken, de leerlingen en leerkrachten in de klas. Zo nodig kunnen via het museum extra bronnen (archieven, netwerkcontacten) geraadpleegd of ingeschakeld worden.

De door leerlingen gevonden informatie wordt geordend en vorm gegeven. Dat kan in geschreven tekst (borden), geëxposeerde objecten met toelichting (vitrine), maar ook via audio-opnames, PowerPointpresentaties, foto’s, filmpjes of zelf gemaakte tekeningen en bouwsels, afhankelijk van de mogelijkheden en de ideeën hierover van de leerlingen zelf. Alles krijgt een plaats, bv. op zelfstandig staande panelenconstructies, waarin evt. een vitrine is opgenomen. Zo kan elk leslokaal zijn eigen tijdperk/thema presenteren. Het MOW biedt ondersteuning bij het vormgeven van de informatie en inrichten van de panelenconstructie. (Handige ouders bouwen de constructie zelf)

Mocht de tentoonstelling gekoppeld worden aan een reünie dan kan daarmee makkelijk een link gelegd worden. Tijdens de reünie kan een korte talkshow (format DWDD) plaats bieden aan de oud-leerlingen die als bron zijn opgetreden. Een gespreksleider en afwisselende tafeldames/-heren (leerlingen) gaan voor het reünistenpubliek met hen in gesprek en stellen hen serieuze én ludieke vragen. Oude film- of fotoprojecties en schoolliedjes luisteren de show op. Ook de opening van de tentoonstelling kan een feestelijk moment worden.             

Ervaringen van CBS De Wegwijzer:

" Het kijken achter de schermen in het museum was echt leerzaam. Er werd aangesloten bij de belevingswereld van de kinderen, de uitleg was toegankelijk en ze konden het museum zelf ervaren. We zagen dat later terug bij het vormgeven van de tentoonstelling."

"Er werd rekening gehouden met de interesses en mogelijkheden van de kinderen."

"Wij als leerkrachten werden op een prettige, inspirerende en professionele manier ondersteund, er werd echt tijd voor ons genomen"

Pilot, variatie en overdraagbaarheid

“Mien schoule” werd ontwikkeld i.s.m. CBS De Wegwijzer in Bellingwolde. Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de school vroegen zij het MOW in juni 2018 om ondersteuning bij het bouwen van een tentoonstelling. De planning was niet het meest gelukkig; gezien het drukke einde van het schooljaar. Toch verbonden zowel leerkrachten als leerlingen zich enthousiast aan het project en ontstond een bijzondere, levendige tentoonstelling waarover bezoekers veel positieve reacties achterlieten in het gastenboek. De school werd met haar jubileumproject (musical en tentoonstelling) beloond met de provinciale onderwijsprijs 2018.

“Mien schoule” kan makkelijk ‘op maat’, in varianten, worden aangeboden en uitgevoerd. Niet persé hoeft de hele school mee te doen; ook een enkele klas/cluster kan een thema uitwerken tot een presentatie/tentoonstelling. Het project wordt daardoor kleinschaliger, overzichtelijker en makkelijker in te plannen. Ook met het thema kan gevarieerd worden. Waarom geen expositie bouwen over “kunst(-geschiedenis)”, “duurzaamheid” of “toekomstdromen”?  … Bedenk het maar!

Hiermee is het project niet louter gebonden aan het MOW maar eventueel provinciebreed of zelfs landelijk over te dragen. Het MOW deelt graag de expertise met deze projectvorm en kan deze helpen vertalen naar elk ander regionaal museum. De voor dit project ontwikkelde rondleidingen voor de verschillende leerniveaus zijn gebruiksklaar en algemeen genoeg om elders dienst te doen.